Wat de bouw kan leren van dark factories

In de bouw staat of valt een project met de samenwerking in de keten, maar te vaak moeten partijen blind varen omdat informatie te laat, onvolledig of versnipperd wordt uitgewisseld. Planningen lopen uiteen, specificaties wijzigen zonder dat alle betrokkenen op de hoogte zijn, en cruciale gegevens blijven opgesloten in systemen die niet met elkaar communiceren. Echte ketensamenwerking is vaak meer wens dan werkelijkheid. Waar ligt dat aan? En belangrijker: wat kan eraan worden gedaan?

Resetknop voor de keten
Het antwoord is niet dat de sector stilstaat. Bouwbedrijven zetten al decennialang stappen: van losse systemen naar centrale ERP-oplossingen in de jaren negentig. Dankzij internet en smartphones is inmiddels ook de bouwplaats digitaal volwassen. Maar interne efficiëntie is niet genoeg. Volgens Peter van Meijel, directeur van bouw-softwarebedrijf VanMeijel, staan we voor een cruciaal kantelpunt: “De volgende stap is onvermijdelijk: bedrijven moeten onderdeel worden van een digitale keten waarin informatie automatisch tussen partijen stroomt.”

Toch komt die informatie-uitwisseling maar moeizaam van de grond, en dat heeft een duidelijke oorzaak. Elk project wordt met steeds andere partijen uitgevoerd, wat grote uitdagingen creëert. “Elk nieuw project werkt als een soort resetknop voor de keten”, legt Van Meijel uit. “Nieuwe partners, nieuwe wensen, nieuwe formats, nieuwe afspraken. Het is telkens opnieuw beginnen.” Het gevolg is dat de sector in feite géén keten vormt, maar een verzameling losstaande eilanden. Mentaliteit speelt daarbij een cruciale rol. “Het idee van ‘jouw data’ en ‘mijn data’ belemmert de samenwerking”, zegt Van Meijel. “Zolang informatie gevangen blijft in private IT-omgevingen die niet met elkaar praten, blijft de sector in het donker opereren.” Het probleem zit dus niet alleen in de techniek, maar ook in de houding waarmee partijen met informatie omgaan.

Muren tussen systemen neerhalen
De oplossing ligt niet in het afschaffen van bestaande systemen, maar in het neerhalen van de muren ertussen. Bouwbedrijven hebben volgens Van Meijel behoefte aan écht integrale oplossingen die zowel hun eigen bedrijfsvoering als de gezamenlijke ketenprocessen ondersteunen. “Informatie moet daarbij kinderlijk eenvoudig deelbaar zijn, zelfs wanneer de samenstelling van de betrokken partijen voortdurend verandert.” De sector heeft niet méér technologie nodig, maar technologie die moeiteloos met anderen kan praten. Dat vraagt om fundamenteel andere keuzes dan veel bedrijven nu maken. Veel bouw- en infrabedrijven proberen hun digitalisering zelf vorm te geven, vaak vanuit de overtuiging dat het wel lukt met wat losse koppelingen of een extra tool. De werkelijkheid blijkt echter weerbarstiger.

Specialisatie boven zelfbouw
Van Meijel raakt de kern van het dilemma: “Je moet je afvragen: wil ik een IT-integratiebedrijf worden dat zelf apps aan elkaar knoopt, of wil ik me richten op mijn kernactiviteit?” Dit aspect is cruciaal, omdat de vereiste integraties een steeds grotere invloed hebben op bedrijfskritische processen. Dat vraagt om partijen die de sector van binnenuit kennen en precies begrijpen waar de knelpunten zitten. Generieke softwarepakketten schieten vaak tekort omdat de bouw zo uniek en complex is. Ze leveren koppelingen die niet veel verder gaan dan het uitwisselen van basisgegevens, en dwingen bedrijven in workflows die vooral zijn ontworpen voor een massamarkt. Van Meijel ziet daarin een risico: “Als je vertrouwt op standaardpakketten, laat je anderen bepalen hoe jouw processen eruitzien. De praktijk vraagt om technologie die zich aanpast aan de bouw, niet andersom. Echte grip ontstaat pas als software geen ‘black box’ is. Om processen naadloos op elkaar aan te laten sluiten, moet de onderliggende techniek volledig transparant en beheersbaar zijn, zonder onnodige externe afhankelijkheden.”

Efficiëntie zonder de mens te verdringen
Voor effectieve informatie-uitwisseling in de keten is dus zowel sectorkennis nodig als regie over technologie. Door die twee te bundelen kunnen bouwbedrijven een betrouwbare en flexibele digitale keten opzetten die het complexe werk op de achtergrond afhandelt. Daardoor kunnen bouwbedrijven een efficiëntieniveau bereiken dat verrassend dicht in de buurt komt van wat je zou verwachten in een dark factory. Toch is het doel volgens Van Meijel absoluut niet om van de bouw een kille, onbemande fabriek naar Chinees model te maken: “De kracht en charme van deze sector zitten juist in de mensen en de vele familiebedrijven. Dat menselijke aspect moet je koesteren.” Als de techniek op de achtergrond draait, heeft iedereen direct de juiste informatie en ontstaat er ruimte voor de échte kracht van de bouw: vakwerk.

Dit artikel is gepubliceerd in de special 'Infra en Bouw' van Het Financieele Dagblad van 15 december.